STRIVE जागतिक बँक सहाय्यित “औदयोगिक मुल्य वृध्दीकरणासाठी कौशल्यांचे बळकटीकरण करणे “

पार्श्वभूमी

भारतीय अर्थव्यवस्था वाढत असताना, उद्योग क्षेत्रातील वाढत्या मागणीसाठी आंतरराष्ट्रीय दर्जाचे कुशल मनुष्यबळ तयार करण्याची तातडीची गरज आहे. असेही आढळून आले आहे की व्यावसायिक शिक्षण आणि प्रशिक्षण (VET) प्रणाली सध्याच्या कामगार बाजाराच्या गरजा पूर्ण करण्यास सक्षम नाही. कौशल्यपूर्ण मनुष्यबळाच्या मागणी आणि पुरवठ्यातील तफावत दूर करण्यासाठी प्रशिक्षण व्यवस्थापनात औद्योगिक संस्थांचा सक्रिय सहभाग असणे महत्त्वाचे आहे.औद्योगिक प्रशिक्षण संस्थांद्वारे (ITIs) आणि शिकाऊ उमेदवारीद्वारे दिल्या जाणाऱ्या कौशल्य प्रशिक्षणाची उपयुक्तता आणि कार्यक्षमता सुधारण्यासाठी, जागतिक बँकेच्या सहाय्याने “औद्योगिक मूल्य वृद्धीसाठी कौशल्य बळकटीकरण (STRIVE)” हा प्रकल्प सर्व राज्यांमध्ये राबविण्यात येत आहे.

उद्दिष्टे

 

औद्योगिक प्रशिक्षण संस्था (ITIs) आणि शिकाऊ उमेदवारी प्रशिक्षणाद्वारे दिल्या जाणाऱ्या कौशल्य प्रशिक्षणाची उपयुक्तता आणि कार्यक्षमता वाढविण्यासाठी, तसेच औद्योगिक संस्थांच्या गरजेनुसार कुशल मनुष्यबळ निर्माण करण्यासाठी.

वैशिष्ट्ये

देशभरात या प्रकल्पांतर्गत एकूण 400 शासकीय आणि 100 खाजगी औद्योगिक प्रशिक्षण संस्था (ITIs) तसेच 100 औद्योगिक समूहांची स्पर्धात्मक निवड केली जाणार आहे.

महाराष्ट्र राज्यात STRIVE प्रकल्पांतर्गत 72 शासकीय ITIs, 05 खाजगी ITIs आणि 12 औद्योगिक समूहांची निवड करण्यात आली आहे.

    खालील निकाल क्षेत्रांसाठी आर्थिक वर्ष 2018-19 पासून मे 2024 पर्यंत पर्यंत स्ट्राइव्ह प्रकल्प राबविला जाईल.
  • आयटीआयची सुधारित कामगिरी
  • आयटी आणि अप्रेंटिसशिप प्रशिक्षणाला पाठिंबा देण्यासाठी राज्याची क्षमता वाढली.
  • सुधारित अध्यापन आणि शिक्षण (हे केंद्रीय पातळीवर लागू केले जाईल)
  • सुधारित आणि व्यापक अप्रेंटिसशिप प्रशिक्षण
 

हा प्रकल्प भारत सरकारच्या कौशल्य विकास आणि उद्योजकता मंत्रालयाकडून राज्य सरकार, औद्योगिक प्रशिक्षण संस्था, केंद्र अनुदानित संस्था (CFI) आणि उद्योग समूह (IC) यांच्या माध्यमातून राबविला जाईल.

या प्रकल्पामुळे राज्यातील औद्योगिक प्रशिक्षण संस्थांमधील सुविधांचे अपग्रेडिंग, माहिती तंत्रज्ञानावर आधारित सुविधांचे अपग्रेडिंग आणि अप्रेंटिसशिप प्रशिक्षणाद्वारे रोजगाराच्या संधींमध्ये वाढ होण्यास सकारात्मक फायदा होईल.

प्रकल्प आयटीआय आणि उद्योग समूहांची यादी

फेजनुसार स्ट्राइव्ह आयटीआय आणि प्रादेशिक कार्यालय
फेज क्रमांक आणि वर्ष मुंबई पुणे नाशिक छत्रपती संभाजीनगर अमरावती नागपूर
शासकीय आयटीआय  (8) खाजगी आयटीआय (1) शासकीय आयटीआय (11) उद्योग समूह (5) शासकीय आयटीआय (18) खाजगी आयटीआय (4) उद्योग समूह (3) शासकीय आयटीआय(8) उद्योग समूह (4) शासकीय आयटीआय(17) शासकीय आयटीआय(10)
पायलट फेज (२०१९-२०)    ३४ शासकीय आयटीआय         + ४ खाजगी आयटीआय = ३८ आयटीआय         आणि  १ उद्योग समूह अंबरनाथ   औंध-पुणे   धुळे कै.जी.एस.वराडे, मुक्ताई नगर जळगाव   लातूर चेंबर ऑफ मराठवाडा इंडस्ट्री अँड अ‍ॅग्रिकल्चर, औरंगाबाद अकोला पुलगाव
ठाणे (मु )   कोल्हापूर   देवळा जामिया, अक्कलकुवा, नंदुरबार बीड वाशिम नागपूर(मु)
मुलुंड   पिंपरी-चिंचवड   दिंडोरी शिर्डी साई ग्रामीण, राहाता, अहमदनगर जालना अमरावती गडचिरोली
ठाणे   सांगली   नाशिक श्री संत गाडगे बाबा, भुसावळ नांदेड बुलढाणा वर्धा
    गडहिंग्लज   अहमदनगर   निलंगा यवतमाळ नागपूर (ग्रा.)
  कराड   जळगाव   परभणी    
  सातारा        
  सोलापूर    
स्केल अप फेज  (२०२०-२१)   ३८ शासकीय आयटीआय आणि               २ उद्योग समूह मुंबई – ११   तासगाव   नवापूर   अहमदनगर ऑटो अँड इंजिनिअरिंग असोसिएशन, अहमदनगर औरंगाबाद देवगिरी इलेक्ट्रॉनिक्स क्लस्टर प्रा. लि. औरंगाबाद पांढरकवडा राजुरा
रत्नागिरी (मु )   औंध-पुणे (मु )   कळवण   घनसावंगी मानोरा गोंदिया
भिवंडी   राधानगरी   शेवगाव     खामगाव नागपूर
वाणगाव       इगतपुरी   करंजलाड कळमेश्वर
      भुसावळ   मूर्तिजापूर हिंगणघाट
    नंदुरबार   घाटंजी  
    संगमनेर   नांदगाव खांदेश्वर
    सिन्नर   मारेगाव
    नाशिक(मु )   अकोला(मु )
    राहुरी   कळंब
    श्रीगोंदा   नेर
    जामखेड   राळेगाव
तिसरा फेज (२०२२-२३) (१ खाजगी आयटीआय + १० उद्योग समूह)   फादर.अ‍ॅग्नेल टेक्निकल एज्यु.कॉम्प्लेक्स प्रा. आयटीआय, वाशी   महा क्लस्टर्स कौन्सिल, चिंचवड, पुणे     नाशिक अभियांत्रिकी क्लस्टर (एनईसी) अंबड, नाशिक   मराठवाडा लघु उद्योग आणि कृषी संघटना, औरंगाबाद    
मराठा चेंबर ऑफ कॉमर्स, इंडस्ट्रीज अँड अ‍ॅग्रीकल्चर, पुणे सिद्धिप्रिया इको टेक्सटाईल पार्क, नवापूर, जि. नंदुरबार देवगिरी रबर क्लस्टर फाउंडेशन, औरंगाबाद
मॅन्युफॅक्चरर्स असोसिएशन ऑफ कागल-हातकणंगले (MAKH) कोल्हापूर  
शिरोली मॅन्युफॅक्चरर्स असोसिएशन, कोल्हापूर
गोकुळ शिरगाव मॅन्युफॅक्चरर्स असोसिएशन (गोशिमा), कोल्हापूर

निकाल क्षेत्र १ (आयटीआयची सुधारित कामगिरी) 

निकाल क्षेत्र २: राज्य सरकारांच्या वाढलेल्या क्षमता

  • मिळालेला निधी: रु.११७०.०० लाख

  • केलेले प्रमुख उपक्रम: नामांकित संस्थांमध्ये राज्य अधिकारी आणि आयटीआय प्राचार्यांसाठी व्यवस्थापकीय प्रशिक्षण/क्षमता बांधणी कार्यशाळा, उद्योग आणि नामांकित संस्थांमध्ये प्रशिक्षकांचे प्रशिक्षण, डीव्हीईटी, एसपीआययू, आरपीआययू, ४३ बीटीआरआयसाठी संगणक, लॅपटॉप, प्रिंटर आणि ऑप्टिमायझर्सची खरेदी, राज्यातील सर्व संबंधित आयटीआयसाठी इलेक्ट्रिशियन आणि इलेक्ट्रॉनिक्स मेकॅनिक ट्रेडचे ३डी कंटेंट सॉफ्टवेअर खरेदी, २ आयटीआयमध्ये एरोनॉटिकल स्ट्रक्चर आणि इक्विपमेंट फिटर सुरू करण्यासाठी यंत्रसामग्री आणि उपकरणांची खरेदी, अप्रेंटिसशिप मेळे इ.

     
  • एकूण खर्च – रु. १०९५.५२ लाख. शिल्लक निधी एसपीआययू (रु. २.५९ लाख) आणि रिझल्ट एरिया ४ (रु. ७१.८९ लाख) मध्ये पुन्हा विनियोग करण्यात आला.

निकाल क्षेत्र ४ – सुधारित आणि व्यापक प्रशिक्षणार्थी प्रशिक्षण

  • एकूण १२ उद्योग समूह निवडण्यात आले. ११ आयसींना निधी देण्यात आला.

  • क्लस्टर सदस्यांच्या गरजेनुसार एटीएस अंतर्गत व्यवहार सुरू करण्यात आले.

  • ९ उद्योग समूहांनी ८११ प्रशिक्षणार्थींसाठी प्रशिक्षण करारांवर स्वाक्षरी केली.

  • शॉपफ्लोर पर्यवेक्षक, व्यवस्थापकांसाठी प्रशिक्षण आयोजित करण्यात आले.

वर्षनिहाय वापर प्रमाणपत्रे
 
वर्षनिहाय लेखापरीक्षण अहवाल